Bê tông là hạng mục có phép tính đơn giản nhất và có số vụ tranh cãi nhiều gần nhất. Lý do không nằm ở phép nhân ba chiều, mà nằm ở những chỗ hai cấu kiện gặp nhau: cột đâm vào dầm, dầm đâm vào sàn, dầm giao dầm. Phần bê tông ở đúng nút giao đó thuộc về cấu kiện nào — trả lời không nhất quán thì hoặc đếm hai lần, hoặc bỏ sót.
Bài này đưa ra một quy ước xử lý nút giao rõ ràng, đi qua từng loại cấu kiện, và nối sang ván khuôn — thứ luôn đi kèm bê tông và cũng luôn bị bóc ẩu.
Quy tắc chống đếm trùng: đặt thứ tự ưu tiên rồi giữ nguyên
Không có một đáp án duy nhất đúng cho mọi công trình. Điều bắt buộc là chọn một thứ tự ưu tiên và áp dụng nhất quán từ đầu tới cuối hồ sơ, rồi ghi vào thuyết minh. Thứ tự thông dụng nhất:
| Vị trí giao nhau | Tính về cấu kiện nào | Hệ quả |
|---|---|---|
| Cột giao dầm | Cột | Chiều cao cột tính suốt qua dầm; chiều dài dầm lấy tới mép cột |
| Dầm giao sàn | Dầm | Chiều cao dầm tính cả phần nằm trong chiều dày sàn; diện tích sàn trừ phần dầm chiếm |
| Dầm chính giao dầm phụ | Dầm chính | Dầm phụ lấy chiều dài tới mép dầm chính |
| Vách giao dầm | Vách | Cùng logic với cột |
| Cổ cột giao đài móng | Đài móng | Cổ cột tính từ mặt trên đài |
Vì sao ưu tiên cấu kiện đứng hơn cấu kiện nằm: cấu kiện đứng thường có mác bê tông và điều kiện thi công khác, nên gom phần nút giao về đó cho ra định mức sát thực tế hơn. Nhưng nếu hồ sơ thiết kế hoặc hợp đồng quy định khác, thì theo hồ sơ — miễn là nhất quán.
Đi qua từng loại cấu kiện
- Móng. Bóc riêng bê tông lót và bê tông đài. Bê tông lót thường rộng hơn đài mỗi bên 100 mm — lấy đúng kích thước lót, đừng lấy kích thước đài.
- Cột. Chiều cao tính từ mặt trên của cấu kiện đỡ bên dưới tới mặt trên của sàn tầng trên nếu áp quy ước ưu tiên cột. Tách nhóm theo tiết diện và theo mác bê tông.
- Dầm. Tách dầm chính và dầm phụ vì định mức ván khuôn khác nhau. Dầm bo, dầm console phải bóc riêng.
- Sàn. Trừ lỗ thang, lỗ thông tầng, lỗ kỹ thuật. Sàn có nhiều chiều dày thì tách từng vùng, đừng lấy chiều dày trung bình.
- Cầu thang. Bản thang nghiêng phải nhân hệ số theo độ dốc, không lấy hình chiếu bằng. Bậc thang bóc riêng khỏi bản thang.
- Cấu kiện nhỏ. Lanh tô, ô văng, sê nô, bậc tam cấp, bệ bếp — khối lượng nhỏ nhưng số lượng nhiều và gần như luôn bị quên ở lần bóc đầu tiên.
Ván khuôn: bóc cùng lúc, đừng để sau
Ván khuôn tính theo diện tích bề mặt tiếp xúc với bê tông, và đây là chỗ khác hẳn logic của bê tông:
- Mặt nào không tiếp xúc thì không tính. Đáy dầm nằm trên đầu cột, mặt trên của sàn, mặt tường vây đã có đất — đều không có ván khuôn.
- Nút giao ngược quy ước với bê tông. Phần nút tính về cột khi bóc bê tông, nhưng ván khuôn ở đó lại thuộc về hệ đỡ dầm sàn. Đây là chỗ nhiều người áp máy móc một quy ước cho cả hai và ra số sai.
- Cấu kiện càng nhỏ, tỷ lệ ván khuôn trên mét khối bê tông càng cao. Nên bóc ván khuôn theo đúng từng loại cấu kiện, đừng quy đổi bằng một hệ số chung cho cả công trình.
Ba phép kiểm nhanh
- Tỷ lệ ván khuôn trên bê tông. Tính diện tích ván khuôn chia cho thể tích bê tông của từng loại cấu kiện. Con số này khá ổn định giữa các công trình cùng loại; lệch nhiều thì soi lại.
- Bê tông trên mét vuông sàn. Quy tổng bê tông về mét khối trên mỗi mét vuông sàn xây dựng rồi so với công trình tương tự đã làm.
- Đối chiếu với khối lượng thép. Hàm lượng thép trên mét khối bê tông ra ngoài khoảng thông thường thì một trong hai bảng có vấn đề — chi tiết xem bài bóc tách khối lượng thép.
Vì sao công cụ đo bóc giúp được nhiều ở hạng mục này
Quy ước nút giao là thứ phải áp dụng nhất quán qua hàng trăm cấu kiện. Làm bằng bảng tính thì sự nhất quán phụ thuộc vào trí nhớ của người bóc ở ngày thứ tư, lúc đã mệt. Đặt quy ước một lần trong phần mềm rồi để nó tự áp cho mọi cấu kiện là cách duy nhất giữ được nhất quán ở quy mô lớn.
Thêm nữa, khi bảng bê tông bị chất vấn, cơ chế truy vết hai lớp cho phép nhấp đúp từ con số về đúng nét đo trên bản vẽ — chỉ được ngay phần nút giao đã tính về đâu, thay vì mở bảng tính ra dò công thức.
Cần ôn lại khung quy trình thì đọc Bóc tách khối lượng là gì; cần mã định mức cho công tác bê tông và ván khuôn thì tra tại công cụ tra cứu định mức. Muốn thử trên bản vẽ kết cấu của mình thì đăng ký dùng thử 30 ngày.
